tôi không nhớ chính xác từ khi nào việc chào hỏi trở thành một hành động có thể được lược bỏ. không ai bảo chúng ta phải im lặng, cũng không có quy định nào bảo chúng ta phải nói. nhưng bằng cách nào đó, rất nhiều tương tác trong đời sống đã được giản lượt đến mức tối thiểu.
chúng ta bước vào cùng một không gian, hoàn thành công việc của mình, rồi rời đi. mọi thứ đúng quy trình, chỉ là thiếu thiếu một điều gì đó thật khó gọi tên. kiểu im lặng này không giống như sự im lặng của suy tư, cũng không giống như sự im lặng của lắng nghe. nó giống một trạng thái thu mình, nơi con người vẫn hiện diện cạnh nhau nhưng không có sự giao tiếp.
điều này không làm thay đổi cục diện của một ngày, không tạo ra vấn đề lớn, nhưng chúng tạo ra những vế nứt trong sự cô lập quen thuộc mà mỗi người đang mang theo. chúng ta đã quen với việc tự xoay sở cảm xúc của mình trong im lặng. quen với việc giữ khoảng cách vừa đủ để không bị tổn thương. quen với việc hoàn thành vai trò của mình rồi rút lui.
chúng ta đang sống trong một thế giới quá nhiều tiếng nói, tin nhắn đến liên tục, thông báo không ngừng, ý kiến chen lấn, hình ảnh ngập tràn. con người bị kéo căng sự chú ý đến mức không còn đủ sức để hiện diện, im lặng trở thành nơi trú ẩn. không mở lời nghĩa là không giải thích, không phản hồi nghĩa là không phải chịu trách nhiệm cảm xúc, không kết nối nghĩa là không có nguy cơ bị hiểu sai.
một lời chào, một câu cám ơn, một lời xin lỗi ...nghe thì đơn giản, nhưng lại đòi hỏi chúng ta phải bước ra khỏi vùng an toàn rất ngắn ngủi của mình. phải nhìn người khác, phải chấp nhận khả năng bị đáp lại hững hờ, hoặc tệ hơn, bị phớt lờ.
khi sự chú ý trở thành tài nguyên khan hiếm, những điều tinh tế trở nên tốn kém. người ta học cách tối giản giao tiếp giống như tối giản hành lý khi đi du lịch: mang theo những gì thật cần, bỏ lại những điều thừa thải. và thế là lời nói dần bị lược bỏ, nhường chỗ cho im lặng.
nếu chỉ nhìn bề mặt, rất dễ kết luận rằng con người ngày nay kém lịch sự hơn. nhưng có lẽ, điều đang diễn ra không phải là sự suy giảm của phép lịch sự, mà là sự mệt mỏi tập thể. im lặng, theo cách đó, là một hình thức tự vệ.
khi gia đình ít đối thoại, khi bữa ăn diễn ra trong im lặng, khi lời xin lỗi và cám ơn hiếm khi xuất hiện giữa những người lớn. khi nhà trường dạy cách trả lời đúng nhiều hơn cách lắng nghe. khi môi trường làm việc tưởng thưởng cho tốc độ hơn là sự tử tế. trong bối cảnh đó, im lặng không hề là một sự lựa chọn cá nhân. đó là một phản xạ thích nghi.
tôi cũng không đứng ngoài điều này. có những lúc chính tôi chọn im lặng. tôi quen giữ lời nói của mình ở mức an toàn: viết ngắn lại, nói ít đi, tránh những khoảng mở có thể dẫn đến hiểu lầm. và rồi, ngay cả khi không chủ ý, tôi nhận ra mình cũng đang trượt dần vào cùng một quỹ đạo rút lui.
có lẽ, điều khiến con người mệt mỏi không nằm ở việc phải giao tiếp quá nhiều, mà ở chỗ không còn tin chắc rằng lời nói của mình sẽ được đón nhận. khi những không gian chung ngày càng thiếu kiên nhẫn, lời nói buộc phải co lại để tồn tại. im lặng, lúc này, không phải là lựa chọn tốt nhất, mà là lựa chọn ít rủi ro nhất.
tôi không nghĩ chúng ta cần nói nhiều hơn. có lẽ chỉ cần nói đúng lúc. giữa những con người đang đi ngang qua nhau mỗi ngày, biết đâu chỉ một khoảnh khắc dừng lại cũng đủ để im lặng thôi mang dáng vẻ rút lui, và trở thành một khoảng lặng có người ở trong đó.